Podstawą rozpoznania jest przede wszystkim oznaczenie w surowicy krwi stężenia hormonów T3 i T4, a także wydzielanego przez przysadkę mózgową hormonu TSH, regulującego pracę tarczycy.

W wielu przypadkach u chorych ze zmianami ogniskowymi mózgu pojawia się konieczność wykonania biopsji. Wynika to z faktu, że zmiana taka może być zlokalizowana w miejscu niedostępnym operacyjnie lub – po prostu – jej usuwanie wiązałoby się ze zbyt dużym ryzykiem operacyjnym. W takich sytuacjach typowo stosowany jest system stereotaksji. Umożliwia on uzyskanie największej dokładności, sięgającej poniżej 1 mm, co sprawia, że neurochirurg niesłychanie precyzyjnie może umieścić narzędzie chirurgiczne głęboko w mózgu bez konieczności wykonywania szerokiego otwarcia czaszki.

Innym sposobem o nieco mniejszej dokładności jest system neuronawigacji, która w zupełności wystarcza do przeprowadzenia biopsji zmian o nawet kilkumilimetrowej średnicy.

Sen – ciąg powtarzających się zjawisk, w których następują różne fazy czynności mózgu i ciała. Prawidłowy powinien składać się z naprzemiennie występujących faz – non-REM i REM. Podobno tylko ta druga przynosi sny.

– Nie do końca wiadomo, czy tylko w fazie REM są sny – mówi dr Janusz Jakitowicz. – Prawdopodobnie w fazie REM pojawiają się przed naszymi oczyma barwne plamy, które z czymś nam się kojarzą. W fazie non-REM dodajemy do tego treści myślowe i łączymy te obrazy ze sobą, dopisując do nich mniej lub bardziej logiczny scenariusz. Pierwotnie wydawało się, że śnimy w fazie REM, a to dlatego że przebudzenie z tej fazy powoduje, iż pamiętamy sen.

Badania nad snem prowadzone są w kilku ośrodkach w Polsce. Poradnię Zaburzeń Snu odwiedzają ludzie, którzy najczęściej mówią: wcale nie śpię. Wtedy trzeba tę bezsenność określić, znaleźć przyczynę. I leczyć.

Badanie górnego odcinka przewodu pokarmowego, przeprowadzane przy użyciu endoskopu, przyrządu pozwalającego na zajrzenie do wnętrza badanego narządu. W przypadku badania żołądka przyrząd taki nazywamy gastroskopem. Nazwa badania pochodzi od greckich słów: gastro (żołądek) i skopeo, czyli patrzę, mówiąc inaczej – oglądanie żołądka.

Badanie to pozwala lekarzowi obejrzeć prawie w całości powierzchnię przełyku, żołądka, odźwiernika, dwunastnicy i brodawki Vatera (ujścia przewodów żółciowych i trzustkowych), pobrać wycinki tkanek do oceny mikroskopowej (np. test na obecność bakterii Helicobacter pylori), jak również obserwować zmiany zachodzące w badanych narządach.

Podczas gastroskopii można też tamować krwawienia z wrzodów, naczyń i nadżerek czy usunąć polip z żołądka. Gastroskop ma zastosowanie również w leczeniu żylaków przełyku.

Praktyka chirurgiczna z wykorzystaniem techniki laparoskopowej była jeszcze do niedawna mało rozpowszechniona; pierwsze operacje tego typu przeprowadzono w Niemczech w latach 80. W Polsce metoda laparoskopowa została po raz pierwszy zastosowana w operacji usunięcia pęcherzyka żółciowego (cholecystektomii); miało to miejsce w 1991 roku w Poznaniu, z wykorzystaniem sprzętu przywiezionego z Francji.

Trochę historii

Początki laparoskopii – metody diagnostycznej, która umożliwia zobrazowanie wnętrza organizmu ludzkiego – związane są z wynalezieniem endoskopu. W 1806 roku Filip Bozzini skonstruował przyrząd optyczny służący do wziernikowania narządów wewnątrz ciała człowieka. Dopiero jednak w połowie XIX wieku endoskop został po raz pierwszy wykorzystany do zabiegu przez francuskiego chirurga Antoine Jeana Desormeaux, którego uznaje się dziś za ojca laparoskopii.

Minęło kolejne pół wieku, kiedy to Georg Kelling przeprowadził za pomocą cystoskopu (przyrząd do wziernikowania pęcherza moczowego) udane badanie jamy otrzewnej u psa (1901 r.). Wreszcie zabieg ten na ciele ludzkim wykonał w 1910 roku szwedzki chirurg Hans C. Jacobaeus, również wykorzystując cystoskop.

Żeby aktywnie się rozwijać potrzebujemy odpowiedniej ilości energii. Potrzebna jest po to, by każda z komórek mogła spełniać należycie swoją funkcję. Energia ta powstaje ze spalania paliwa, jakim dla człowieka jest spożywany codziennie pokarm. Głównymi jego składnikami są: węglowodany, czyli cukry, białka oraz tłuszcze – lipidy. Aby zamienić pokarm w energię, niezbędna jest obecność insuliny, hormonu produkowanego przez trzustkę. Z trzustki insulina uwalniana jest do krwi, a wraz z nią rozprowadzona jest po całym organizmie. Jest jak gdyby kluczem otwierającym drzwi do komórek. Zaburzenia tego procesu prowadzą do podstępnej choroby jaką jest cukrzyca.

Czynność wewnątrzwydzielnicza trzustki (jest też czynność zewnątrzwydzielnicza – wydziela sok trzustkowy) związana jest z tzw. aparatem wyspowym – wyspy Langerhansa. Znajdują się w nich komórki – jest ich kilka rodzajów wydzielające hormony peptydowe, m.in.: glukagon i insulinę.

Odpowiedź na pytanie o sprawność wentylacyjną układu oddechowego: tzw. oddechową pojemność płuc, ilość zawartych w płucach gazów i szybkość wydechu – daje wynik prostego, trwającego ok. 5 minut badania spirometrycznego.

Spirometria jest podstawowym badaniem pozwalającym m.in. wykryć jedną z najgroźniejszych chorób cywilizacyjnych: przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, atakującą głównie palaczy. Wykonuje się je również w celu diagnostyki niektórych schorzeń układu oddechowego, np.: zapalenia oskrzeli, rozedmy, czasami też po to, by wyjaśnić przyczyny duszności.

Połączenie badania z próbą wysiłkową pozwala ocenić wydolność zarówno oddechową, jak i krążeniową, a połączenie z próbą farmakologiczną pomocne jest w ustaleniu rozpoznania m.in. astmy oskrzelowej.

Analiza pierwiastkowa włosów jest najnowocześniejszą metodą określającą stan biochemiczny organizmu. Ten laboratoryjny test pozwala na określenie zawartości w organizmie 35 istotnych dla zdrowia pierwiastków śladowych (20 makro- i mikropierwiastków oraz 15 pierwiastków toksycznych). Naukowcy dowiedli, iż zachodzi zależność między poziomami pierwiastków we włosach i w narządach wewnętrznych. Objawy chorobowe pojawiające się we włosach pacjenta wskazują nie tylko, że „coś złego” dzieje się w organizmie, lecz także ujawniają fakt, że organizm nie mógł „poradzić sobie” ze szkodliwymi czynnikami.

We krwi również występują pierwiastki, które są transportowane do różnych komórek organizmu. Na podstawie analizy krwi nie można jednak stwierdzić, jakie jest ich nagromadzenie w poszczególnych tkankach, gdzie są magazynowane. Stężenie pierwiastków we krwi może zmieniać się wraz ze zmianami emocjonalnymi, w zależności od pory dnia, w której pobierana jest krew, bądź od posiłku spożytego przed jej pobraniem. Takiej zmienności nie obserwuje się w analizie włosów.

Złapałem jakąś infekcję! – mówimy, gdy czerwienieje gardło, podnosi się temperatura, pojawiają się dreszcze i złe samopoczucie. Zwykle w takich przypadkach lekarz zapisuje antybiotyk. Rzadko zdarza się, że przed zaordynowaniem antybiotyku, pacjent kierowany jest na badanie bakteriologiczne wymazu z gardła. Niestety, częściej bywa, że takie badania zalecane są dopiero, gdy zapisany antybiotyk nie podziałał (albo i kilka kolejnych!), a w gardle nadal mamy do czynienia z infekcją bakteryjną.

– Posiew wymazu z gardła zleca lekarz, ale pacjent może też sam zamówić i opłacić to badanie w laboratorium – mówi dr Julianna Kurlenda, specjalista mikrobiolog z zakładu bakteriologii klinicznej. – Pomimo iż w okresach przeziębieniowych duża jest także zapadalność na choroby gardła pochodzenia wirusowego, to widoczne na śluzówce gardła zmiany zawsze nasuwają podejrzenie, że czynnikiem sprawczym są bakterie.

Każda rana skóry, zwłaszcza ta niegojąca się, każde znamię czy pieprzyk, które zaczyna zmieniać kolor, kształt albo rozmiar powinno wzbudzać nasze podejrzenie i skłaniać do konsultacji u specjalisty.

Badanie histopatologiczne (nazwane również patomorfologicznym, biopsją lub badaniem mikroskopowym) tkanek wykonuje się w celu ustalenia wiążącego rozpoznania. To ono decyduje o dalszym procesie leczenia. Bez tego rozpoznania nie jest możliwe żadne leczenie, zwłaszcza w onkologii (ale też w innych dziedzinach). Wszelkie inne metody, jak np. radiologiczne czy CT (tomografia komputerowa), NMR (rezonans magnetyczny), wykonywane są w innych celach i nie mają tak wiążącego charakteru w sensie diagnostycznym. Wykluczenie nowotworu, czy potwierdzenie jego istnienia uważane jest za wiążące, tylko i włącznie po dokonaniu badania histopatologicznego.