Niemal u wszystkich kręgowców węch decyduje o przetrwaniu – pozwala znaleźć pokarm, wykryć wroga, odszukać partnera, zorientować się w przestrzeni. Nic więc dziwnego, że zdaniem fizjologów zmysł ten liczy sobie miliony lat. Ludzkie węchomózgowie jest bardzo podobne do węchomózgowia jaszczurek i innych gadów, co świadczy o tym, że zmysł ten wyewoluował jeszcze przed oddzieleniem się ssaków.

To zdumiewające, jak szybkimi krokami nauka zmierza do odkrycia duszy. A ściślej psychiki, bo choć greckie słowo psyche – to dusza właśnie, w naszej kulturze raczej się jej z duszą nie identyfikuje. Uważamy, że dusza to duch, a psychika to... psychika. Czyli „życie duchowe, psychiczne jednostki lub zbiorowości, całokształt wrodzonych i nabytych dyspozycji psychicznych danej jednostki” – jak mówi definicja. Wygląda na to, że odkrywcą tej duszy-psychiki będzie medycyna, a więc ta sama nauka, która tak energicznie odżegnywała się od mieszania pojęć materialnych z duchowymi, że do opisu ludzkiego ciała sięgnęła po określenia z mechaniki: serce to pompa ssąco-tłocząca, wątroba – fabryka chemiczna, nerki to filtry.

Zbudowane z komórek nabłonkowych zewnątrzwydzielnicze i wewnątrzwydzielnicze narządy, wydzielające różne substancje niezbędne organizmowi, oddziałujące wybiórczo na określone komórki i tkanki.

Gruczoły wydzielania wewnętrznego produkują hormony i wydzielają je bezpośrednio do krwi (stąd inna nazwa: gruczoły dokrewne), zewnątrzwydzielnicze natomiast mają przewody, przez które wydzielina trafia na powierzchnię skóry lub błon śluzowych różnych organów.

Temperatura 36,6 st. C określana jako normalna jest niezbędna, by organizm mógł prawidłowo funkcjonować.

I on o tym tak doskonale wie, że na sygnał „zimno” uszczelnia skórę i zatrzymuje ciepło. Po prostu kurczą się naczynia krwionośne skóry, wskutek czego ogrzana krew krąży głównie w obrębie naczyń położonych głębiej. My też staramy się mu pomóc i sięgamy po dodatkowe okrycie, żeby zatrzymać naturalne ciepło. W mroźne dni zaczynamy podskakiwać, biegać, zabijać ręce. Jeśli nie ustajemy w wysiłku, robi się nam gorąco, bo wprawione w ruch mięśnie wytwarzają duże ilości energii. Jeśli zaś ruszać się nam nie chce, zaczynamy drżeć, bo organizm nie mogąc się doczekać reakcji z naszej strony, sam wprawia mięśnie w ruch.

Większość z nas nie wykorzystuje w pełni możliwości tego fenomenalnego narządu, jakim jest mózg człowieka. Naukowcy uważają, że korzystamy z niego zaledwie w 5 proc., a są i tacy, którzy skłaniają się ku twierdzeniu, że w części mniejszej niż 1 proc. Trudno w to uwierzyć, jak wielki potencjał naszych możliwości jest niewykorzystany!

Wykorzystanie informacji, które już kiedyś dotarły do naszego mózgu, jest możliwe dzięki pamięci, czyli zdolności do gromadzenia i odtwarzania danych występujących w różnych postaciach. Jest to skomplikowany proces składający się z trzech etapów: kodowania, przechowywania oraz przypominania.

Nie jest nam dana raz na zawsze. Można przez długie lata być człowiekiem zdrowym, którego nie imają się choroby, a następnie wejść w okres łatwego ulegania infekcjom i zakażeniom, typowy dla spadku odporności. Odporność organizmu zależy od gry hormonalnej, od predyspozycji genetycznych, od struktury molekularnej i od wielu innych czynników, także od stylu życia. Liczne problemy dotyczące odporności czekają jeszcze na rozwiązanie.

O układzie immunologicznym – decydującym o zdrowiu lub chorobie rozmawiamy z dr n. med. Alicją Bąkowską.

– O układzie odpornościowym mówi się niekiedy jako o drugim mózgu człowieka. Jest ważny, „mądry” i bardzo skomplikowany.

– Układ odpornościowy można obrazowo porównać z wojskiem, a właściwie z niezwykle uzdolnioną armią chroniącą nasz organizm przed ciągłym atakiem milionów patogenów (wirusów, bakterii, pasożytów, innych czynników obcych) i eliminującą własne, uszkodzone lub nieprawidłowe komórki.

Język spełnia dwie istotne funkcje: w procesie spożywania pokarmów miesza i przesuwa jedzenie do gardła oraz w przypadku człowieka jest narządem mowy.

Liczne powiedzenia świadczą o istotnej roli, jaką ogrywa język w życiu człowieka. Mieć „cięty język” – oznacza wypowiadać się krytycznie i bez skrupułów wyrażać swoje opinie; „niewyparzony język” określa nawyk mówienia pod wpływem emocji, bez zastanowienia i zwrócenia uwagi na wrażliwość innych...

Język jest zbudowany z mięśni i okolony błoną śluzową. Sam narząd składa się z korzenia i trzonu, na którym rozmieszczone są różne rodzaje brodawek (nitkowate, grzybowate, okolne i liściaste). Wśród nich są tzw. kubki smakowe, które poprzez zakończenia nerwowe odpowiedzialne są za rozróżnianie smaku rozmaitych substancji.

Przyglądając się procesom, zachodzącym wewnątrz naszych organizmów, pojęłam nagle, skąd liberałowie wzięli określenie „święte prawo własności”. Zestawienie słów „własność” i „święta” zawsze mnie niepokoiło. Dlaczego nie dodaje się tego przymiotnika do słów „sprawiedliwość” czy „równość wobec prawa”? Nie mówi się przecież „święte prawo do sprawiedliwości”, „święte prawo do pracy” czy „święte prawo do wolności słowa”. Tak jakby przymiotnik „święte” (w znaczeniu: nienaruszalne) zarezerwowany został dla własności prywatnej. Okazuje się, że rozróżnienie na „moje” i „cudze” istnieje już na poziomie molekularnym, jest podstawowym zadaniem układu odpornościowego. To właśnie dzięki tej umiejętności organizm potrafi się bronić przed inwazją mikrobów i innych czynników infekcyjnych.

Zbudowani jesteśmy z niebywałym rozmachem. Nasze narządy są albo podwójne, albo skrojone z takim nadmiarem, że można znaczną ich część wyciąć i żyć w najlepsze. Podwójne są te, od których zależy istnienie w ziemskim środowisku. Płuca absorbują powietrze – można wyciąć jedno i kawałek drugiego, a proces oddychania nie ulegnie zahamowaniu, nerki regulują gospodarkę wodną organizmu – można usunąć jedną i kawałek drugiej, a pozostała część będzie pracować za dwie zdrowe. Wątroba, ciężko pracująca nad unieszkodliwieniem trucizn jakich się najedliśmy, składa się z dwóch płatów i tak imponującej zdolności regeneracji, że wielu badaczy wierzy w możliwość wsparcia tej właściwości, dzięki czemu transplantacja okaże się metoda przestarzałą. Leczyć się samo potrafi także serce, tworząc coś w rodzaju naturalnych by-passów.