– Na wielkanocnym stole – obok innych specjałów – tradycyjnie gości chrzan. Przede wszystkim dla podkreślenia smaku pieczonych mięs, kiełbas i jajek, ale przecież chrzan to także doskonały lek.

– I to znany już od bardzo dawna. W XVI-wiecznym zielarzu o chrzanie tak pisano: „Przychodzi nie tylko do przysmaku stołowego używania, ale do lekarstw. Starożytni czynili z chrzanu lekarstwo przeciwko boleniu głowy zaziębionej tym sposobem: chrzan drobno pokrojony suszyli i miałko utartego po łyżeczce z winem ciepłym choremu pić dawali, każąc mu zaraz w pościel się kłaść i pocić”.

Jest niską krzewinką o rozgałęzionych łodygach, pokrytych drobnymi, jajowatymi, skórzastymi listkami. Wiosną, na końcach gałązek zakwitają białe lub jasnoróżowe, beczułkowatego kształtu kwiaty, zebrane w zwisłe grona. Owocem jest twarda kwaskowato-gorzkawa jagoda, początkowo biała, w miarę dojrzewania czerwieniejąca od strony wystawionej do słońca.

Jemy to – co jemy, pijemy to – co pijemy i oddychamy tym – co nas otacza. A otaczają nas przeróżnej maści i pochodzenia wyziewy, które – poza najczęściej nieprzyjemnym zapachem – powodują w organizmach nie mniej nieprzyjemne skutki.

– Pani Marto, już chyba nikt nie ma wątpliwości, że odpowiednio dobrana dieta, bogata m.in. w warzywa, jest najprostszą drogą do zdrowia?

– Bardzo się cieszę, że wreszcie lecznicze właściwości warzyw są znowu doceniane. Zioła, warzywa i owoce to przecież wielkie magazyny pełne witamin, mikro- i makroelementów. Jestem przekonana, że wielu chorobom można zapobiec, stosując zasadę: przez żołądek do zdrowia.

– I to nie tylko wtedy, kiedy nas już choroba dopadnie, ale przede wszystkim profilaktycznie.

Jabłoń pod względem obszaru terenów uprawnych i wielkości plonów zajmuje zdecydowanie pierwsze miejsce. Na świecie sady jabłoniowe zajmują aż ponad 3 mln hektarów. W Europie drzewo upowszechniło się bardzo szeroko dopiero w XVII wieku. Od tego czasu wyhodowano ponad 10 tysięcy odmian, z których do dzisiaj przetrwało kilkaset. W sadach intensywnych uprawia się zaś zaledwie ponad 20, z reguły najbardziej plennych.

Cytryny, podobnie jak i inne drzewa cytrusowe – pomarańcze i grejpfruty – pochodzą z południowo-wschodniej części Azji, a także z Chin i Półwyspu Indochińskiego. Zanim zadomowiły się w Europie, cytryny i pomarańcze prawdopodobnie „wędrowały” przez Indie, Persję, Syrię i Palestynę. Do Włoch przywieźli je rycerze wracający z wypraw krzyżowych. W krótkim czasie rośliny te rozprzestrzeniły się na obszarze całego basenu Morza Śródziemnego, a potem na południu Stanów Zjednoczonych i w Ameryce Środkowej.

– Uroki lata już za nami, ale przyroda wciąż jeszcze owocuje zdrowiem...

– Wystarczy na spacerze schylić się po pięknie brązowe kasztany albo wspiąć się po czerwone jarzębinowe baldachimy. Korzyść będzie wieloraka, bo i spacer, i gimnastyka – schylanie się, wspinanie, a i to, co uda nam się zebrać, wykorzystamy dla zdrowia.

– Na przykład kasztany. Zachwycamy się nimi dwa razy w roku: w maju, gdy kwitną, i jesienią, kiedy lecą „z nieba”.

– Wiosną z młodych pędów ścinamy korę i suszymy młode liście, w pełni kwitnienia zbieramy kwiaty, w lipcu niedojrzałe owoce (przemysł farmaceutyczny wykorzystuje je, produkując z nich wyciągi), a dojrzałe nasiona kasztanowca (popularnie zwane kasztanami) przynosimy do domu jesienią.