|
Zbudowane z komórek nabłonkowych zewnątrzwydzielnicze i wewnątrzwydzielnicze narządy, wydzielające różne substancje niezbędne organizmowi, oddziałujące wybiórczo na określone komórki i tkanki.
Gruczoły wydzielania wewnętrznego produkują hormony i wydzielają je bezpośrednio do krwi (stąd inna nazwa: gruczoły dokrewne), zewnątrzwydzielnicze natomiast mają przewody, przez które wydzielina trafia na powierzchnię skóry lub błon śluzowych różnych organów.
Gruczoły dokrewne
Tarczyca – ważny regulator jodu, wydzielane przez nią hormony mają duże znaczenie w regulowaniu przemiany materii, przytarczyce regulują stężenie wapnia we krwi i płynach ustrojowych, nadnercza współuczestniczą w regulacji ciśnienia krwi, gospodarki wodno-elektrolitowej, biorą udział w regulacji poziomu glukozy; wysepki Langerhansa – skupiska komórek dokrewnych umiejscowione w tkance trzustki, produkują insulinę i glukagon; grasica wpływa hamująco na rozwój gruczołów płciowych (w miarę osiągania przez organizm wieku dojrzałego, ulega uwstecznieniu); szyszynka (nasadka mózgowa) wydziela melatoninę, która odgrywa ważną rolę w regulacji biologicznego rytmu okołodobowego (regulowania godzin snu i czuwania w ciągu doby).
Gruczołami dokrewnymi zarządza przysadka, wydzielająca liczne hormony regulujące przemianę materii, wzrost, a także pracę wielu innych gruczołów dokrewnych.
Jajniki i jądra są zarazem gruczołami dokrewnymi – wydzielają hormony płciowe, jak i zewnątrzwydzielniczymi – komórki rozrodcze i plemniki „wędrują” przewodami.
Gruczoły zewnątrzwydzielnicze
Ze wszystkich gruczołów największa jest wątroba, która dostarcza do dwunastnicy żółć, produkowaną głównie z czerwonych ciałek krwi, które uległy rozpadowi w śledzionie. Wątroba wytwarza też heparynę oraz pełni rolę odtruwacza i oczyszczacza krwi. Trzustka (najbardziej znana jest jako „producentka” insuliny) to gruczoł trawienny, którego przewody uchodzą do dwunastnicy. Wydzielany przez nią sok trzustkowy spełnia ważną rolę w procesie trawienia (rozkłada białko, tłuszcze i cukry oraz zobojętnia kwaśną treść pokarmową żołądka).
Do gruczołów zewnątrzwydzielniczych należą też: chłonne (skupiska tkanki limfatycznej), wbudowane w system naczyń układu limfatycznego; krokowy – stercz, prostata (jego przewody uchodzą do cewki moczowej mężczyzn); łojowe – gruczoły skórne (ich przewody uchodzą zwykle do pochewki korzenia włosa albo na powierzchnię skóry); łzowe – wydzielają wodny roztwór soli i enzym – bakteriobójczy lizozym. Zwilżają i obmywają spojówkę i rogówkę; mleczne – gruczoły piersiowe, u kobiet uaktywniające się w okresie ciąży (laktacja); potowe – gruczoły skórne znajdujące się prawie na całej powierzchni ciała (z wyjątkiem warg), przyczyniają się do termoregulacji powierzchni ciała; ślinianki – wydzielające ślinę niezbędną przy trawieniu pokarmów; woskowinowe – wydzielające woskowinę, która natłuszcza błonę bębenkową.
Zaburzenia – nadczynność lub niedoczynność – jakiegoś gruczołu dokrewnego może prowadzić do zakłóceń funkcjonowania organizmu, a nieleczone mogą nawet zagrażać życiu. Leczenie tych zaburzeń jest domeną endokrynologii.
JOS
Sklep Poradnia.pl poleca
Zmniejsza ryzyko występowania zmian miażdżycowych. Chroni ściany naczyń krwionośnych przed działaniem wolnych rodników. Wspiera system odpornościowy. Źródło błonnika pokarmowego. Suplement diety.
Poprawia samopoczucie i zwiększa energię życiową. Wzmacnia system immunologiczny. A-Z Noni Tahitan to 99,6% sok z tahitańskiego owocu noni. Suplement diety.
Wspomaga układ odpornościowy (Vilcacora). Pomaga przezwyciężyć zmęczenie, opóźnia procesy starzenia (Zielona herbata). Wykazuje silne działanie antyoksydacyjne (Zielona herbata). Suplement diety.
 |