W mgnieniu oka potrafi dokonać najbardziej skomplikowanych obliczeń matematycznych, niczym komputer najnowszej generacji. Zagra z pamięci raz usłyszany koncert fortepianowy. Precyzyjnie, ze wszystkimi detalami wyrzeźbi w glinie widzianego przez chwilę – i to na zdjęciu – nosorożca z młodymi lub stado koni w galopie. Ale nie umie sobie poradzić z najprostszymi codziennymi czynnościami, wymaga stałej opieki, a iloraz jego inteligencji oscyluje wokół 40. Sawant – upośledzony geniusz…

 

„Savant” to po francusku „uczony”, ale też „wykształcony, mądry, biegły”. Przewrotnym mianem sawanta lub idioty-sawanta nazwano kiedyś osoby z autyzmem, przejawiające niezwykłe zdolności matematyczne, muzyczne czy artystyczne.

Autorem tego pojęcia, które pochodzi z 1887 roku, był dr J. Langdon Down. Jednak po raz pierwszy przypadek tak dziwnych umiejętności opisał pionier amerykańskiej psychiatrii, Benjamin Rush, w 1789 roku.

Była to historia upośledzonego mężczyzny o umiejętnościach dość przeciętnych, ograniczonych do prostych działań matematycznych, który błyskawicznie obliczył ilość sekund przeżytych przez kogoś w wieku 70 lat, 17 dni i 12 godzin, precyzyjnie uwzględniając lata przestępne. Dziś mówi się raczej o tzw. zespole sawanta oznaczającym poważne upośledzenie rozwojowe, któremu towarzyszą nieprawdopodobne umiejętności intelektualne w jakiejś – zwykle bardzo wąskiej – dziedzinie, plus absolutnie genialna pamięć.

 

Wina testosteronu?

Takie nadzwyczajne zdolności przejawia w większym lub mniejszym stopniu około 10 proc. osób dotkniętych autyzmem. Jednak nie każdy autyk jest sawantem i odwrotnie – nie każdy sawant cierpi na autyzm. Przy innych zaburzeniach rozwojowych, czasem także przy urazach mózgu, odsetek sawantów jest mniejszy, około zaledwie 1 proc. Wśród sawantów przeważają mężczyźni. Ma to, jak się wydaje, związek z procesem rozwoju mózgu w okresie płodowym. Półkule ludzkiego mózgu rosną bowiem i rozwijają się nierównomiernie: najpierw dojrzewa prawa, później lewa. Dlatego też lewa półkula jest narażona na szkodliwe czynniki, mogące upośledzić jej pełny rozwój, przez znacznie dłuższy czas niż jej towarzyszka z prawej strony. Wśród tych czynników naukowcy wymieniają testosteron, męski hormon, który w okresie płodowym osiąga u chłopców bardzo wysoki poziom. To właśnie testosteron w wysokim stężeniu może mieć neurotoksyczne właściwości.

Reklama
Reklama

Okulary ajurwedyjskie

Okulary ajurwedyjskie

damskie :: męskie
dziecięce :: z przesłonami

 

Szczególny dar

Zespół sawanta nie jest chorobą, nie można więc go leczyć. To rodzaj okoliczności towarzyszącej bardziej skomplikowanym dolegliwościom układu nerwowego, dysfunkcji mózgu, wywołanej przez zaburzenia w procesie rozwoju lub przez urazy. Właściwie te fenomenalne cechy, którymi charakteryzuje się umysł sawanta, są czymś w rodzaju gratyfikacji, jak gdyby natura zawstydzona tym, że zawiodła, chciała dać upośledzonemu coś niezwykłego, czego nie mają inni. Nawet więcej – okazuje się, że te specjalne właściwości mogą być narzędziem użytecznym w ogólnej rehabilitacji. Dzięki nim, pracując na ich bazie, można próbować poprawić stan osoby dotkniętej autyzmem, wyprowadzać ją z zamkniętego, własnego świata, sprawić, że zwiększą się jej zdolności do normalnej komunikacji z otoczeniem i do wykonywania zwykłych, codziennych czynności. Czy w wyniku takiej pracy lub terapii sawant może utracić swoje fenomenalne umiejętności? Otóż niekoniecznie, a nawet przeciwnie: może je szlifować, a dzięki poprawie ogólnego stanu rozwija je jeszcze bardziej. Zatem nie jest to działanie mające na celu pozbawienie sawanta tych fantastycznych cech, a odwrotnie, coś w rodzaju treningu, który przynosi podwójne owoce.

 

Co potrafią sawanci

Wyjątkowe i niezwykłe umiejętności sawantów ograniczają się zazwyczaj do kilku dziedzin. Najczęściej nieprawdopodobna, nadprzyrodzona wręcz sprawność umysłu sawanta błyszczy w muzyce, sztukach plastycznych, matematyce, błyskawicznych obliczeniach związanych z kalendarzem oraz w umiejętnościach przestrzenno-mechanicznych. Najczęściej wśród sawantów zdarzają się wybitni pianiści, dalej idą zdolności do gry na innych instrumentach, nieco rzadziej trafia się błyskotliwy talent kompozytorski. Co intrygujące, wśród uzdolnionych muzycznie osób z autyzmem jest sporo niewidomych – jak gdyby brak jednego ze zmysłów, wzroku, natura rekompensowała im kilkunastokrotnie, obdarzając ich fenomenalnym, absolutnym słuchem. Predyspozycje do sztuk plastycznych, zwłaszcza malarstwa i rysunku, są drugim co do częstotliwości występowania sawanckim talentem. Alonzo Clemons, jeden ze słynnych amerykańskich sawantów, nie umie sam jeść ani zawiązać butów, ale potrafi w 20 minut wyrzeźbić z wosku dowolne zwierzę, widziane przez kilka sekund na ekranie telewizora.

 

Kim Peek – najsłynniejszy

Jednym z najbardziej znanych i popularnych sawantów w historii jest urodzony w 1951 roku Amerykanin Kim Peek, chodząca encyklopedia. Wystarczy, że raz przeczyta jakąkolwiek informację i zapamiętuje ją dokładnie i na zawsze. Zna na pamięć niemal osiem tysięcy książek, które przeczytał – żeby nie wracać do nich drugi raz, ma zwyczaj odkładać je na półkę do góry nogami. Potrafi przytaczać z pamięci najdrobniejsze fakty dotyczące brytyjskich dynastii, baseballu, wyścigów konnych, kompozytorów, filmów, geografii, literatury… Jako dziecko bardzo chętnie sięgał po książkę telefoniczną, zabawiając się dodawaniem do siebie w pamięci wszystkich numerów telefonów na kolejnych stronach. Peek pamięta zresztą wszystkie numery kierunkowe i kody pocztowe, potrafi też podać numer autostrady przebiegającej przez dowolnie wymienione miasteczko na amerykańskiej prowincji.

Życie Kim Peeka stało się kanwą oskarowego filmu „Rain Man” z 1988 roku, a odtwórcą roli wybitnego upośledzonego został Dustin Hoffman. W trakcie przygotowań do produkcji filmu Hoffman spędził jakiś czas z Kim Peekiem, pozostając pod głębokim wrażeniem jego niezwykłej osobowości. Na pożegnanie aktor powiedział do niego: „Może i jestem gwiazdą. Ale w takim razie ty jesteś niebem”.

 

Honorata Mielga


Sklep Poradnia.pl poleca

RABAT 5%

Dokonując w sklep.poradnia.pl zamówienia za minimum 100 zł, użyj podanego poniżej kodu rabatowego.

Kod należy wpisać podczas finalizacji zamówienia, w trakcie wyboru sposobu płatności i dostawy, w pole Kod promocyjny (po prawej stronie), a następnie kliknąć w znajdujący się obok przycisk.

Kwota do zapłaty zostanie pomniejszona o 5%.

Kod rabatowy: PORADNIA

 

Dodaj komentarz